ทักษะการแก้ปัญหา Problem solving
ทักษะการแก้ปัญหา (Problem solving) ทักษะดีที่ควรมีติดตัว ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าทักษะนี้เป็นหนึ่งทักษะสำคัญมากที่ทุกคนควรมีและจำเป็นต้องใช้มากในปัจจุบัน เพื่อให้ก้าวทันโลกที่พัฒนาขึ้นทุกวัน
ซึ่งทักษะการแก้ปัญหานี้ต้องใช้ควบคู่กับทักษะอื่น ๆ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพ เช่น การคิดอย่างมีวิจารณญาณ (Critical thinking) ให้เกิดกระบวนการคิดพิจารณาไตร่ตรองอย่างมีเหตุผลเพื่อตัดสินว่าสิ่งใดควรเชื่อหรือควรทำ การคิดเชิงระบบ (System Thinking) เป็นการคิดเชื่อมโยงสัมพันธ์กันให้เห็นโครงสร้างทั้งหมดเป็นหนึ่งเดียว อย่างลึกซึ้ง นำไปสู่การแก้ปัญหาที่ต้นตอของปัญหา และการคิดสร้างสรรค์ (Creative Thinking) ซึ่งเป็นการคิดที่หลากหลาย ริเริ่ม ประเมิน ปรับปรุง และพัฒนาต่อยอดความคิด
ทักษะการแก้ปัญหาและทักษะอื่น ๆ ข้างต้นมีความจำเป็นต่อทุกเพศทุกช่วงวัย เพื่อให้เกิดกระบวนการคิด ทำความเข้าใจ วิเคราะห์แยกแยะปัญหา หาสาเหตุที่นำไปสู่แนวทางแก้ไขปัญหาได้อย่างเป็นระบบ ช่วยจัดการกับปัญหาในชีวิตประจำวันได้ดี ดำเนินชีวิตอย่างราบรื่น
ทักษะการแก้ปัญหา หรือ problem solving คืออะไร? สำคัญยังไงกับพัฒนาการของเด็ก?
ทักษะการแก้ปัญหา หรือ problem solving คือ กระบวนการหนึ่งในการคิดหาแนวทางการแก้ปัญหา อย่างเป็นระบบ เพื่อจัดการปัญหาที่พบในชีวิตประจำวัน เมื่อกระบวนการนี้ถูกนำมาใช้ในการแก้ปัญหาเป็นประจำ จึงเกิดเป็นทักษะการแก้ปัญหา (Problem solving skill) ออกแบบวิธีการแก้ปัญหา เลือกตัดสินใจอย่างมีประสิทธิภาพ ป้องกันการเกิดปัญหาซ้ำเดิม
ปัจจุบัน สภาพแวดล้อม ปัจจัยต่าง ๆ ในโลกหมุนเปลี่ยนไปทุกวัน มีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น ทักษะการแก้ปัญหา (problem solving) จึงมีความสำคัญเป็นอย่างมากกับทุกเพศทุกวัย โดยเมื่อเริ่มฝึกแก้ปัญหาตั้งแต่วัยเด็ก จะช่วยให้เด็กเกิดการพัฒนาการเรียนรู้ เข้าใจ จัดการความคิด ควบคุม ตัดสินใจแก้ไขปัญหาอย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อเขาโตเป็นผู้ใหญ่ ทักษะนี้จะถูกนำมาใช้ได้ดียิ่งขึ้น
กิจกรรมเสริมสร้างทักษะการแก้ปัญหา Problem solving
เด็กสามารถเรียนรู้และเสริมสร้างทักษะการแก้ปัญหา (Problem solving) ได้ด้วยการเริ่มฝึกกระตุ้นพัฒนาการและทักษะที่สำคัญเหมาะสมกับช่วงวัย ผู้ปกครองควรให้เด็กลองเผชิญกับปัญหาและแก้ไขปัญหาด้วยตนเองก่อน ให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้วิเคราะห์ หาแนวทางและวิธีแก้ไขปัญหา ผ่านกิจกรรมหรือปัญหาที่พบในชีวิตประจำวัน เพราะสาเหตุหลักที่ทำให้เด็ก ๆ หลายคนขาดทักษะการแก้ปัญหา อาจเนื่องมาจากไม่เคยได้เผชิญกับปัญหาหรือฝึกแก้ปัญหาด้วยตนเองมาก่อน บ่อยครั้งที่ผู้ปกครองมักจะดึงเด็กออกจากปัญหา ไม่เปิดโอกาสให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ และลองแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นด้วยตนเอง
ฝึกแก้ปัญหาจาก ปัญหาที่พบในชีวิตประจําวัน
ผู้ปกครองสามารถให้เด็ก ๆ เรียนรู้ฝึกแก้ปัญหาผ่านปัญหาที่พบในชีวิตประจำวัน กิจกรรมต่าง ๆ ที่พวกเขาพบเจอ ให้พวกเขาได้ช่วยเหลือตัวเอง ได้ลองมือทำ โดยคอยให้คำแนะนำแต่ไม่เข้าไปแทรกแซงหรือทำแทนเขา ถือเป็นการฝึกทักษะการแก้ปัญหาให้เด็กได้เป็นอย่างดี ตัวอย่าง การแก้ปัญหา ให้เขาล้างจานของตนหลังทานเสร็จ โดยชี้แนะให้ขั้นตอนวิธีล้างให้ก่อน และให้เด็ก ๆ ได้ลงมือทำการล้างจานด้วยน้ำยาล้างจานทั้งหมดให้เสร็จก่อน แล้วจึงล้างน้ำสะอาด พร้อมทั้งสอนให้เขาได้รู้จักการเปรียบเทียบระหว่างวิธีนี้กับการล้างทีละชิ้น ว่าวิธีใดมีประสิทธิภาพมากกว่ากัน ซึ่งเป็นการฝึกทักษะการคิดวิธีการแก้ปัญหาด้วยเช่นกัน
การเล่นและการเล่านิทาน
การเรียนผ่านการเล่น ตามหลัก play-based learning เป็นประโยชน์มากสำหรับเด็กช่วงปฐมวัย การเล่นและการเล่านิทาน เป็นกระบวนการที่ช่วยกระตุ้นเสริมสร้างพัฒนาความคิด สติปัญญาและจินตนาการตามช่วงวัยได้เป็นอย่าง ผ่านการมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรม ได้สังเกต เรียนรู้ นำไปสู่การคิดหาแนวทางแก้ปัญหา
มีกิจกรรมการเล่นมากมายที่ผู้ปกครองสามารถทำร่วมกับเด็กๆในการเสริมสร้าทักษะการแก้ปัญหา ไม่ว่าจะเป็น เล่นเกมหาคำศัพท์หรือตัวเลข เล่นต่อบล็อก เล่นเกมจับคู่ เป็นต้น เพื่อให้เด็กรู้จักปัญหา ไม่ตื่นตระหนก หรือหวั่นวิตก พร้อมทั้งยังช่วยฝึกให้เด็กเรียนรู้ที่จะแก้ปัญหาเหล่านั้นด้วยตนเองผ่านการเล่นเกม ประกอบกับการแนะนำแนวทางการแก้ปัญหาด้วยวิธีการอื่น ๆ ให้เด็ก ๆ ได้ค้นหาวิธีการแก้ปัญหาที่เหมาะสมในแต่ละสถานการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น
วิธีการเหล่านี้จะช่วยส่งเสริมพัฒนาการไหวพริบ ความมีเหตุมีผล และความคิดที่ยืดหยุ่นของเด็กและรับมือกับปัญหาได้เป็นอย่างดี
ฝึกเขียนโปรแกรมสำหรับเด็ก
การฝึกเขียนโปรแกรมสำหรับเด็ก หรือการ coding ช่วยให้เด็ก ๆ มี ทักษะการแก้ปัญหา แสดงพรสวรรค์ด้านความคิด เด็กจะถูกสอนให้แก้ปัญหาด้วยเทคนิคการคิดเชิงคำนวณ ย่อยปัญหาใหญ่ไปสู่ปัญหาเล็ก
หัวใจหลักของ Coding คือ การเขียนสัญลักษณ์เพื่อบอกลําดับขั้นตอน ลําดับความคิดและสื่อสารให้คอมพิวเตอร์เข้าใจ ซึ่งเด็กจะได้เรียนรู้จากการเขียนโปรแกรมแบบลำดับวางแผน อย่างเป็นกระบวนการ
Scratch เป็นโปรแกรมภาษาคอมพิวเตอร์ ที่ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อใช้งานในรูปแบบของ Block Programming นำมาต่อกันสร้างเป็น Code เปรียบเสมือนการต่อจิ๊กซอ เพื่อสั่งให้โปรแกรม Scratch ทำงานตามที่เขียนโปรแกรมไว้ สามารถนำมาใช้พัฒนาซอฟต์แวร์เชิงสร้างสรรค์ นำผลงานไปแสดงและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกับผู้อื่นได้อีกด้วย
ทั้งนี้การเขียนโปรแกรมสำหรับเด็กไม่จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์สารสนเทศ ก็สามารถเรียนรู้ได้ ในเด็กปฐมวัยที่มีพัฒนาการด้านร่างกายไม่เหมาะสมกับการใช้อุปกรณ์ มีการเรียน Coding แบบออฟไลน์ โดยใช้อุปกรณ์เพียงแค่กระดาษกับดินสอสามารถเรียนรู้พื้นฐาน Coding ได้แล้ว รูปแบบนี้เรียกว่า Unplugged Coding
