โปรแกรม Scratch คืออะไร
โปรแกรมสแครชหรือโปรแกรม Scratch คือ โปรแกรมภาษาคอมพิวเตอร์ ถูกใช้งานในรูปแบบของบล็อกคำสั่ง (Block Programming) โดยการป้อนคำสั่ง (Coding) ที่บล็อกคำสั่งนำมาจัดเรียงอย่างเป็นไปตามลำดับขั้นตอน เพื่อสั่งให้โปรแกรม Scratch ทำงานตามที่เขียนโปรแกรมไว้ สามารถนำไปพัฒนาซอฟต์แวร์เชิงสร้างสรรค์ เช่น ภาพเคลื่อนไหว เกม ดนตรี และศิลปะ พร้อมทั้งยังสามารถนำชิ้นงานที่สร้างขึ้น แสดง แลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกับผู้อื่นได้อีกด้วย
ประโยชน์ของโปรแกรม Scratch มีอะไรบ้างที่น่าสนใจ
ประโยชน์ที่น่าสนใจของโปรแกรม Scratch
วัตถุประสงค์ของการพัฒนาโปรแกรม Scratch คือ สามารถเรียนรู้พื้นฐานการเขียนโปรแกรมได้ ดังนั้นสามารถเรียนรู้ได้ตั้งแต่อายุ 6 ปีขึ้นไป เหมาะสมสำหรับการเริ่มพัฒนาทักษะต่าง ๆ ที่สำคัญ ไม่ว่าจะเป็น การคิดเชิงคำนวณ การคิดเชิงตรรกะ อัลกอริทึม การแก้ปัญหาอย่างเป็นขั้นตอน พร้อมทั้งเสริมสร้างทักษะในการแสดงความคิดสร้างสรรค์ให้กับเด็ก ๆ อีกด้วย
การเรียนรู้จากโปรแกรมสแครชเป็นการปูพื้นฐานสำคัญในการเขียนโปรแกรม เพื่อนำไปต่อยอดในการเรียนรู้ภาษาคอมพิวเตอร์ระดับสูง ภาษาโปรแกรมอื่น ๆ เช่น Java ภาษาซี Python เป็นต้น
โปรแกรม Scratch เป็นการเริ่มเรียนรู้วิธีเขียนโค้ดอย่างเป็นขั้นตอนและอัลกอริทึมที่ถูกต้อง รูปแบบ Block-based language ที่จะส่งผลให้เด็ก ๆ สามารถเรียนรู้ เข้าใจได้ง่ายยิ่งขึ้น
โปรแกรม Scratch ยังมีประโยชน์ที่ช่วยให้เด็ก ๆ คุ้นเคยกับการใช้เทคโนโลยี กระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ ผ่านการสร้างหนังสือนิทาน สร้างเพลง สร้างงานต่าง ๆ รวมถึงการสร้างเกม Scratch ให้เด็ก ๆ นำความคิดมาใช้สร้างผลงาน ให้เกิดเป็นภาพที่ต้องการจริง มีความสนุกสนาน พร้อมทั้งเกิดกระบวนการพัฒนาทักษะการบริหารโครงการ แก้ไขปัญหาอย่างมีลำดับขั้นตอน ยังช่วยพัฒนาทักษะทางสังคมอีกด้วย
ส่วนประกอบเบื้องต้นของโปรแกรม Scratch
ส่วนประกอบและเครื่องมือเบื้องต้นของโปรแกรม Scratch สำหรับการใช้งาน มีดังนี้
หมายเลข 1 เครื่องมือเปลี่ยนภาษา มีให้เลือกทั้งหมด 64 ภาษา โปรแกรมสแครช ถือเป็นสื่อการเรียนรู้สนับสนุนการศึกษารอบโลก สามารถใช้งานได้มากกว่า 150 ประเทศ
หมายเลข 2 แถบเมนูบันทึกข้อมูลผลงาน และสามารถเรียกเปิดงานเก่า เมนูแก้ไข และเมนูตัวอย่างชิ้นงานที่ผู้อื่นสร้างและแชร์ลงเว็บไซต์ เพื่อศึกษาการป้อนคำสั่ง นำไปต่อยอดชิ้นงานได้เช่นกัน
หมายเลข 3 หมวดหมู่บล็อกโค้ดคำสั่งหรือสคริปต์ (Script) ภายในถูกบรรจุคำสั่งย่อย ๆ เอาไว้ ซึ่งสคริปต์ในโปรแกรม Scratch แบ่งตามหมวดหมู่เป็น 9 กลุ่ม เพื่อความสะดวกในการใช้งาน ดังนี้
Motion สคริปต์สั่งการใน Scratch เพื่อควบคุมการเคลื่อนไหว
Looks สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่เกี่ยวกับการแสดงของตัวละคร
Sound สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่เกี่ยวกับการแสดงเสียง ซาวน์เอฟเฟกต์ต่าง ๆ
Events สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่เป็นคำสั่งเช็กเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
Control สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่ควบคุมคำสั่งตามเงื่อนไขต่าง ๆ ให้โปรเจกต์ที่สร้างไปในทิศทางที่ต้องการ
Sensing สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่เกี่ยวกับการรับค่าต่าง ๆ
Operators สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่ใช้ในการคำนวณทางคณิตศาสตร์
Variable สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่เกี่ยวกับการสร้างค่าตัวแปรต่าง ๆ
My block สคริปต์สั่งการใน Scratch ที่ใช้เพื่อสร้างหรือกำหนดค่าคำสั่งขึ้นมาใช้เอง
หมายเลข 4 เมนูเสำหรับปรับแต่งแก้ไขตัวละครหรือพื้นหลัง โดยในเมนูนี้จะมีเครื่องมือวาดรูปต่าง ๆ สำหรับใช้สร้างหรือปรับแต่งตัวละคร
หมายเลข 5 เมนูที่มีเครื่องมือที่ใช้จัดการเกี่ยวกับเสียง
หมายเลข 6 พื้นที่ในการวางบล็อกคำสั่งที่เป็นการป้อนคำสั่ง (Coding) ให้กับตัวละครหรือภาพพื้นหลังนั้น
หมายเลข 7 ปุ่มคำสั่งเริ่มทำงาน (รูปธงสีเขียว) และหยุดทำงาน (รูปวงกลมสีแดง) เพื่อตรวจดูการทำงานที่ได้ป้อนคำสั่งโดยใส่เงื่อนไขและวางลำดับขั้นตอนถูกต้องตามจุดประสงค์หรือไม่
หมายเลข 8 พื้นที่แสดงผล แสดงเมื่อเรากดปุ่มรูปธงสีเขียวในส่วนประกอบ หมายเลข 7
หมายเลข 9 ปุ่มการแสดงผล การปรับเปลี่ยนรูปแบบการแสดงผลหน้าต่างของส่วนประกอบต่างๆ ของโปรแกรม Scratch เช่น สัดส่วนการแสดงผลพื้นที่วางคำสั่งและเวที เป็นต้น
หมายเลข 10 เมนูปุ่มย่อ ขยาย กึ่งกลางพื้นที่วางบล็อกคำสั่งของโปรแกรม Scratch
หมายเลข 11 ตัวละคร ที่นำเข้ามายังโปรเจกต์ที่สร้างในโปรแกรมสแครช
หมายเลข 12 เมนูนำเข้าตัวละครจาก โปรแกรม Scratch หรือจากแหล่งอื่น มาเพิ่มในโปรเจกต์
หมายเลข 13 เมนูนำเข้าพื้นหลังมาใช้งานโปรเจกต์ ซึ่งมาจาก โปรแกรม Scratch หรือจากแหล่งอื่น
กิจกรรมเสริมทักษะ Scratch สำหรับผู้เริ่มต้น
กิจกรรมเสริมทักษะ Scratch ออนไลน์สำหรับผู้เริ่มต้น ยกตัวอย่างเกม เกมวิ่งไล่จับ (Chasing Game) เป็นหลักสูตรสร้างเกม Scratch ของ Code Genius หลักการเล่น คือ ให้ผู้เล่นวิ่งหนีผีให้ได้นานที่สุดโดยไม่โดนจับได้ คะแนนจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ หากโดนจับได้ถือว่าเกมจบลงทันที วิธีการเล่น คือ ลากเมาส์เลื่อนไปตามตำแหน่งที่ต้องการหนี ซึ่งเกมนี้เป็นพื้นฐานให้ความรู้เรื่องการป้อนคำสั่ง Direction และ Loop นั่นเอง
งานวิจัยของ Scratch
โปรแกรม Scratch สามารถใช้งานได้ฟรีในรูปแบบ scratch ออนไลน์ โดยโปรแกรมถูกพัฒนาขึ้นโดยสถาบัน MIT (The Massachusetts Institute of Technology) ทีมงาน MIT Scratch และทีมงานวิจัยกำลังค้นคว้าวิธีที่ผู้คนใช้และเรียนรู้ด้วย Scratch ซึ่งมีรูปแบบการนำบล็อกคำสั่งวางต่อกัน โดยนำ Blockly ที่เป็นผลิตภัณฑ์ของ Google Education มาพัฒนาชุดคำสั่งในโปรแกรม Scratch เพื่อให้ผู้ใช้ไม่ต้องพิมพ์คำสั่งใหม่ทั้งหมด ลดการพิมพ์ผิดพลาด
พร้อมทั้งยังมีบล็อกที่ช่วยควบคุมการทำงานแบบมีเงื่อนไขและทำซ้ำ สามารถกำหนดเงื่อนไขเพิ่มลงในโครงสร้างและสามารถนำไปเชื่อมโยงกับประสบการณ์ในการทำกิจกรรมการเรียนรู้แบบโครงงาน (Project-Based Learning) หรือกิจกรรมการเรียนรู้แบบใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem-Based Learning)ได้อีกด้วย
สรุป โปรแกรม Scratch
การเรียนโปรแกรมสแครชหรือโปรแกรม Scratch ช่วยเสริมสร้างให้เด็กได้แสดงความคิดสร้างสรรค์จากจินตนาการ ออกมาในรู้แบบชิ้นงานที่เห็นภาพจริง ไม่ว่าจะเป็นการสร้างภาพเคลื่อนไหว ศิลปะ เกม เพลง หนังสือนิทาน เป็นต้น
นอกจากนี้ยังได้เรียนรู้การเขียนโปรแกรมภาษาคอมพิวเตอร์ผ่านโปรแกรม coding โปรแกรม Scratch คำสั่งง่าย ๆ เพื่อปูพื้นฐาน นำไปสู่การต่อยอดพัฒนาการเขียนโปรแกรมด้วยภาษาคอมพิวเตอร์ที่มีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น
